Τετάρτη, 2 Ιανουαρίου 2013

Διάσημες Καρέκλες

Η καρέκλα, ένα χρηστικό αντικείμενο που φέρει καλλιτεχνική και αρχιτεκτονική αισθητική, μετατρέπεται πλέον σε ένα εικαστικό αντικείμενο στη σύγχρονη κατοικία.

Αρκετά μοντέρνα σχέδια από το 1920 και μετά παραμένουν στην παραγωγή έως σήμερα και επηρεάζουν νέους σχεδιαστές, ή ακόμα αντιγράφονται από τη μαζική παραγωγή δημιουργώντας παραλλαγές των ιστορικών μορφών.



Η περίοδος ενός πρώιμου μοντερνισμού

Το 1903-1904, ο αρχιτέκτονας Charles Rennie Mackintosh σχεδιάζει ξύλινα έπιπλα με πιο γεωμετρικές φόρμες και έντονο τον κατακόρυφο άξονα, αλλά και επαναλαμβανόμενα στοιχεία οριζόντιας διαγράμμισης. Οι μορφές των επίπλων για την κατοικία Hill house και ιδιαίτερα η πλάτη της καρέκλας ξεχωρίζουν ως ανεξάρτητα επίπεδα, ως ένα πλέγμα οριζοντίων και κατακόρυφων γραμμών. Αυτός ο σχεδιασμός πλησιάζει αρκετά την Ιαπωνική τέχνη και το design.



 


Ο Κoloman Moser, το 1902 σχεδιάζει την κυβική καρέκλα που χρησιμοποιήθηκε στην είσοδο του Σανατορίου Purkersdorf, στο κτίριο του Hofman.









Την περίοδο 1902 – 1909 ο Frank Lloyd Wright σχεδιάζει καρέκλες σε απόλυτα γεωμετρικά σχήματα, με χαρακτηριστικό την έντονη κατακόρυφη πλάτη που είναι συμπαγής ή με πηχάκια και φτάνει μέχρι το δάπεδο.








 


Την ίδια περίοδο ο Wright σχεδιάζει μια μεταλλική καρέκλα για τα γραφεία της Larkin Company, πρόδρομο των επίπλων γραφείου.









Η καρέκλα – Μανιφέστο του De Stijl
Το 1918 – 1923 ο Gerrit Thomas Rietvelt πραγματοποιεί την «κόκκινη-μπλε καρέκλα», όπου όπως αναφέρει ο ίδιος «η κατασκευή εναρμονίζεται με τα επί μέρους κομμάτια για να είναι σίγουρο ότι κανένα κομμάτι δεν κυριαρχεί στα άλλα. Έτσι όλα στέκονται ελεύθερα και καθαρά στον χώρο και η μορφή ξεπροβάλλει από το υλικό».


Η δομή μιας κλασικής καρέκλας με μπράτσα αναλύεται και επαναδομείται σύμφωνα με τις αρχές της ομάδας De Stijl, και χρωματίζεται με τη Μοντριανική άποψη. Η καρέκλα θα κυκλοφορήσει μέχρι το 1973 από την ιταλική εταιρία Cassina.





Αργότερα ο Rietvelt θα σχεδιάσει μια ακόμα ξύλινη καρέκλα, την zigzag (1937), μια παραλλαγή της καρέκλας του Heinz Rasch (1927) και κυρίως μια προσπάθεια περάσματος της λογικής της καρέκλας –προβολου στο ξύλο, με τη χρήση καθαρά γεωμετρικών σχημάτων.









Η εποχή των μεταλλικών σωλήνων

O Mart Stam σχεδιάζει το 1925 την καρέκλα πρόβολο, ο σκελετός της οποίας αποτελείται από ευθύγραμμους σωλήνες που ενώνονται με γωνίες και σχηματίζουν τη φόρμα, που για αρκετά χρόνια θα γίνει το σύμβολο του Μοντέρνου κινήματος. Η καρέκλα θα κυκλοφορήσει βελτιωμένη, χωρίς συνδέσεις και με μεγαλύτερη αντοχή. Ο μεταλλικός σωλήνας είναι μια συμβολική μορφή που θα εκφράσει το νέο, σε μια εποχή που αναζητά την απομάκρυνση από το παρελθόν και θέλει να υλοποιήσει μια Μοντέρνα κοινωνία.





Στη Διεθνή Έκθεση Επίπλου το 1928 με τίτλο «η Καρέκλα» θα εμφανιστεί μαζί με την τελική μορφή της καρέκλας του Stam και ένα παρόμοιο μοντέλο του Marcel Breuer η καρέκλα «Cesca». Η διαμαρτυρία του Stam για την χρήση της δικιάς του ιδέας, αντικρούστηκε από τον Breuer με το επιχείρημα ότι είχε ήδη κατασκευάσει λυγισμένο σωλήνα σε σχήμα U από το 1925, για τα έπιπλα της σχολής Bauhaus. Πάντως η μοναδική διαφορά της «Cesca» από αυτή του Stam ήταν η χρήση ξύλου με ψάθα, στην έδρα και την πλάτη, που την έκανε πιο κλασική και φυσικά η μεγάλη εμπορική επιτυχία της μέχρι σήμερα.



O L. Mies van der Rohe, που είχε συναντηθεί με τον Mart Stam το 1926 και είχε ενημερωθεί για την ιδέα της καρέκλας του, του έδωσε τότε την ιδέα του συνεχούς κουρμπαρισμένου σωλήνα που μπορούσε να αντικαταστήσει τους γωνιακούς σωλήνες – συνδέσεις.



Το 1927 ο Mies παρουσιάζει την MR 10, μια καρέκλα πολύ κοντά στη λογική του Stam, αλλά με μια μεγαλύτερη δυναμική. Ο κατακόρυφος σωλήνας έχει μετατραπεί σε τόξο, δίνοντας στο έπιπλο μια νέα διάσταση.


Την ίδια χρονική περίοδο ο Breuer παρουσιάζει το σημαντικό κάθισμα Β3, μια καρέκλα ενός νέου τρόπου ζωής και κοντά στη λογική της σχολής Bauhaus. Η κατασκευή γίνεται με σωλήνες λεπτότερης διατομής και ο σχεδιασμός γίνεται αρκετά πρωτοποριακός μακριά από φόρμες του παρελθόντος.




 Η Β3 επανεκδόθηκε το 1962 από την εταιρία Gaviva και ονομαστηκε Wassily, προς τιμή δασκάλου του Bauhaus, Wassily Kandinsky και έτσι είναι γνωστή ως σήμερα.








Το 1929, στη διεθνή έκθεση της Βαρκελώνης εμφανίζεται στο γερμανικό περίπτερο η καρέκλα του Mies van der Rohe, με την ονομασία Barcelona. Πρόκειται για μια καρέκλα με χρωμιωμένο ατσάλι και δέρμα, όπου ο σωλήνας έχει παραχωρήσει τη θέση του στη λάμα και ο σχεδιασμός παραπέμπει σε αρχαιότερες μορφές καθισμάτων.


 

Ταυτόχρονα, ο Le Corbusier με τον Pierre Janneret και την Charlotte Periand παρουσιάζουν τη μοναδική chaise longue «B306», μια «relaxing machine» όπως γοητευμένος, ανέφερε ο Le Corbusier.







Η ίδια ομάδα σχεδιάζει μια πολυτελή πολυθρόνα, την Grand Confort LC2, με σκελετό από σωλήνες χρωμίου και δερμάτινα μαξιλάρια.







Αυτά τα χρόνια δημιουργήθηκαν έπιπλα, που όχι μόνο κυκλοφορούν μέχρι σήμερα, αλλά αποτέλεσαν και την πρώτη ύλη για τους επόμενους σχεδιαστές. Μετά από αυτήν την περίοδο επαναφέρεται πάλι το ξύλο, διαφορετικά όμως επεξεργασμένο. Καμπυλωμένα plywood και ξύλα θα κυριαρχήσουν για αρκετά χρόνια, όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και στην Αμερική, όπου αρκετοί δημιουργοί θα μεταναστεύσουν για να συντελέσουν μεταπολεμικά στην άνθηση του αμερικάνικου Μοντερνισμού.




Νέες επεξεργασίες στο ξύλο
Το 1928 ο G.Rietvelt παρουσιάζει την καρέκλα Beugelstoel 2, που είναι το πρώτο του κάθισμα που μπαίνει στη μαζική παραγωγή. Η ιδέα του να βιδώσει ένα φύλλο καμπυλωμένου plywood στον μεταλλικό σκελετό θα γίνει το στοιχείο πειραματισμού πολλών σχεδιαστών.










Παρόμοια χρήση του ξύλου θα γίνει αργότερα και από τον Jean Prouve σε αρκετά καθίσματα που σχεδίασε ο ίδιος.












Ο Φινλανδός αρχιτέκτονας Alvar Aalto θα κατορθώσει να αντικαταστήσει τον βασικό σκελετό με ξύλο και αυτό θα είναι η αρχή για την δημιουργία μιας νέας φόρμας ξύλινου καθίσματος. Η καρέκλα F35 θα είναι μια εξέλιξη της μοντερνιστικής καρέκλας – προβόλου του M.Stam.









Ο Aalto θα κρατήσει την μεταλλική κατασκευή από λυγισμένο σωλήνα και θα κατασκευάσει το κάθισμα από plywood, ενώ το 1930-31 θα αντικαταστήσει τον μεταλλικό φορέα με λυγισμένα ξύλα. Οι καρέκλες του Aalto θα ταυτιστούν με το σύγχρονο Σκανδιναβικό Design, τα έπιπλά του θα γνωρίσουν μεγάλη εμπορική επιτυχία και αρκετοί σχεδιαστές θα επηρεασθούν από αυτά.








Ο ΜBreuer θα ερμηνεύσει αρκετά από τα μεταλλικά έπιπλά του με τη νέα «Σκανδιναβική γλώσσα», ενώ ο Gerald Summers θα παρουσιάσει τη «lounge chair» που αποτελείται απλά από ένα μονοκόμματο φύλλο plywood.






Πλάθοντας νέες φόρμες στο Αμερικάνικο Design


Τον Οκτώβριο του 1940, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης προκηρύσσει διαγωνισμό με θέμα «Οργανικό Design στην επίπλωση της κατοικίας». Στον διαγωνισμό θα κερδίσουν τα δύο πρώτα βραβεία από τις έξι κατηγορίες του διαγωνισμού οι Charles Eames και Eero Saarinen.




Το κάθισμά τους με τίτλο «organic armchair» είναι κατασκευασμένο από ξύλο plywood, επεξεργασμένο με ειδικά καλούπια που το καμπυλώνουν προς δύο κατευθύνσεις, για να προκύψει μια τρισδιάστατη μορφή. Τα πόδια του είναι από μασίφ ξύλο, ενώ ένα νέο στοιχείο είναι η επένδυση με ύφασμα και αφρώδες υλικό. O Charles Eames Office με τη σύζυγό του Ray και τους συνεργάτες του Eames Office θα πειραματιστούν πάνω στις γλυπτικές δυνατότητες του ξύλου και αργότερα του πλαστικού, δίνοντας τα πιο σημαντικά έπιπλα του Αμερικάνικου Design.
  


Διάσημες είναι η LCW (Lounge Chair Wood) του 1945, από ξύλο φλαμουριάς, αλλά και οι πλαστικές του 1948 όπως η σειρά καθισμάτων από fiberglass, με διάφορες παραλλαγές στις βάσεις που κατασκευάζονται είτε από απλούς μεταλλικούς σωλήνες, όπως η DAX (Dining Armchair with X-Base), ή από δικτυώματα, με αποκορύφωμα την καθαρά γλυπτική καρέκλα La Chaise.







Η μεγάλη εμπειρία των Eames θα οδηγήσει και σε άλλες σημαντικές δημιουργίες, με τη χρήση μεταλλικών πλεγμάτων από κολλημένα σύρματα όπως στη γνωστή καρέκλα Bikini, του 1951.





Μια πολυτελής πολυθρόνα με υποπόδιο των Eames είναι η Lounge Chair και η Ottoman (1956) μια ακριβή κατασκευή από καμπυλωμένο plywood και δέρμα που πουλήθηκε σε μεγάλο αριθμό κομματιών.





Ένας συνεργάτης του Eames Office, o Harry Bertoia, θα σχεδιάσει το κάθισμα «Diamond Chair» ένα συνδυασμό πλαισίου και μεγάλου κελύφους από μεταλλικό πλέγμα και υφασμάτινο λεπτό μαξιλάρι, που δημιουργεί μια λειτουργική υποδοχή για το σώμα.


Ο Εero Saarinen σχεδιάζει το 1948 το γνωστό κάθισμα Womb και το 1955 το πλαστικό κάθισμα Tulip.
Ακόμα, σημαντικές παρουσίες στο Αμερικανικό Design είναι του George Nelson, που το 1955 σχεδιάζει το κάθισμα Coconut, με τη βάση από μεταλλικό δικτύωμα και ένα συμπαγές κέλυφος με τελική επιφάνεια, που θυμίζει στην μορφή την καρέκλα Diamond του Bertoia.




 



Ένα άλλο σημαντικό κάθισμα, που θα μπορούσε να ενταχθεί στην ίδια μορφολογικά ομάδα, είναι η παλαιότερη δημιουργία Hardoy Chair των Bonet-Ferrari-Kurchan.







Επιλογές από το Δανέζικο Design
Από τις πιο σημαντικές παρουσίες του Σκανδιναβικού design, είναι ο Δανός Arne Jacobsen, που αρκετά έπιπλά του κυκλοφορούν μέχρι σήμερα. Το 1951 παρουσιάζει την καρέκλα που επρόκειτο να γίνει η πιο επιτυχημένη καρέκλα με Plywood, την Αnt και αργότερα μια μεγάλη εμπορική επιτυχία την «series 7». Και τα δύο μοντέλα συναντώνται σήμερα σε πολλές σύγχρονες κατοικίες, σε διάφορα χρώματα.






Αργότερα ο Jacobsen θα παρουσιάσει τις γνωστές πολυθρόνες Egg και Swan, δείγματα υψηλής αισθητικής και άνεσης.








Ο Hans J.Wegner παρουσιάζει μια πολύ δυναμική πολυθρόνα, την Ox chair με σκελετό Plywood επενδεδυμένο με δέρμα και σωληνωτή βάση.








O Poul Kjaerholm σχεδιάζει τη δυναμική και κομψή chaise longue PK24 (1965). Η υπενθύμιση της αντίστοιχης Κορμπουζιανής, χρησιμοποιώντας ανοξείδωτο ατσάλι, ψάθα και δέρμα.






Ένας σημαντικός σχεδιαστής είναι ο Verner Panton που θα σχεδιάσει το 1960 μια αρκετά γλυπτική πλαστική εκδοχή της καρέκλας-προβόλου, που από το 1968 μέχρι σήμερα παράγεται από τη Vitra, εδώ έχουμε ένα ολόσωμο πλαστικό φορέα που παραλαμβάνει τις δυνάμεις.







Η κυριαρχία του πλαστικού
Το πλαστικό, ένα νέο υλικό στη βιομηχανία επίπλου, θα επηρεάσει σημαντικά τον σχεδιασμό. Ενώ, εκτός από τα χυτά πλαστικά καθίσματα, θα έχουμε και καθίσματα από αφρώδη υλικά με βάση την πολυουρεθάνη.


Όλα αυτά θα απελευθερώσουν τους σχεδιαστές σε μια εποχή που κυριαρχεί η Pop αισθητική. Οι φόρμες θα γίνουν απόλυτα γλυπτικές και η χρήση του χρώματος θα είναι πιο έντονη, κάνοντας πλέον το κάθισμα ένα αντικείμενο, έργο τέχνης μέσα στην κατοικία.


Ακόμα, το πλαστικό θα χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά όπως στο πτυσσόμενο κάθισμα Plia (1968) του Giancarlo Pireti, μια σύγχρονη επανέκδοση ενός παραδοσιακού ξύλινου καθίσματος, από χρωμιωμένο ατσάλι και διαφανές πλαστικό στην έδρα και την πλάτη.




 
Χαρακτηριστικά έπιπλα της εποχής, τα γλυπτικά χαμηλά καθίσματα του Pierre Paulin, με μεταλλικό σκελετό με επένδυση από αφρώδες υλικό και ύφασμα jersey, ο σάκος των Gatti-Paolini-Teodoro και η φουσκωτή πολυθρόνα των De Pas-Durbino-Lomazzi-Scolari.







Σημαντική μορφή του Pop σχεδιασμού είναι ο Φινλανδός σχεδιαστής Εero Aarnio, με τα γνωστά σφαιρικά καθίσματα από fiberglass και βάση από βαμμένα αλουμίνιο.





Η συνέχεια
Αν και στην τελευταία εικοσαετία δεν μπορούμε να μιλήσουμε για κάποιο κίνημα μορφοποιημένο θα συναντήσουμε πολλές ατομικές προσπάθειες σχεδιαστών και αρχιτεκτόνων που έχουν να κάνουν μια σημαντική σχεδιαστική παρέμβαση, άλλοτε προχωρώντας μπροστά και άλλοτε ερμηνεύοντας το παρελθόν.



Ο Toshiyuki Kita με την αρθρωτή chaise longue «Wink» συνεχίζει την παράδοση σχεδιάζοντας ένα συγχρονο κάθισμα που μπορεί να μεταμορφώνεται, θυμίζοντας καθίσματα αυτοκινήτων.






O Philip Starck σχεδιάζει τη γνωστή κλασική καρέκλα του «Costes», με τρία πόδια για το café Costes στο Παρίσι.








Οι Mario Botta και Rondey Kinsman θα απαντήσουν στο Anti-Design κίνημα όπως εκφράζεται από το Memphis, με τα καθίσματα «Seconda» και «Vienna» αντίστοιχα.






Ο Αυστραλός Marc Newson παρουσιάζει μια γλυπτική βιομορφική κατασκευή, την Locked Lounge (1986) επενδεδυμένη με φύλλα αλουμινίου.








Μέσα στις αντιφατικές μορφές, τα σχέδια των Ricardo Blumer Και Maarten Van Severen για τα καθίσματα Laleggera και Νο2 αντίστοιχα, μοιάζουν να έχουν μια νέα φυσικότητα.








Τέλος, ο Rolf Sachs (1955) στα καθίσματά του εγκαταλείπει κάθε καμπύλη και κάνοντας χρήση μόνο καθαρών γεωμετρικών μορφών με υλικό το ξύλο, δίνει το μινιμαλιστικό πνεύμα της περιόδου που θα ακολουθήσει.





Δημοσιευμένο στο περιοδικό Epirus Global

Δεν υπάρχουν σχόλια :

Δημοσίευση σχολίου